pretraga
 
ћирилица срп-ћир latinica srp-lat english eng
 

Katedra za fitopatologiju

Institut
Fitomedicina

Šef katedre
Branka Krstić

Sekretar
Aleksandra Bulajić

U oblasti fitopatologije, naučno istraživački rad je usmeren na proučavanje etiologije, biologije, ekologije, epidemiologije i suzbijanja prouzrokovača biljnih bolesti mikozne, bakteriozne i virusne prirode. Proučavaju se biološka svojstva i vektorska uloga nekih vrsta gljiva u prenošenju biljnih virusa, zatim biohemijske i serološke odlike sojeva bakterija prouzrokovača vlažne truleži (Erwinia carotovora), kao i epidemiologija i mogućnost suzbijanja novog parazita u našoj zemlji Erwinia amylovora, prouzrokovača bakteriozne plamenjače jabuke, kruške i drugih gajenih biljaka i ukrasnih biljaka iz porodice Rosaceae. Kod jagodastog voća proučava se etiologija truleži korenovog vrata jagode. Poseban naglasak u istraživanjima stavljen je na otkrivanje anastomoznih grupa patogena Rhizoctonia solani i razrađen je postupak dobijanja poliklonalnih antiseruma, na osnovu čega je proučavana njihova interakcija.
Naučna istraživanja na polju virusologije obuhvataju etiološka proučavanja, identifikaciju i štetnost virusa ratarskih, povrtarskih i ukrasnih biljaka i vinove loze. U virusološkoj laboratoriji razvijene su i implementirane konvencionalne i molekularne metode za detekciju, identifikaciju i karakterizaciju biljnih virusa. Osim proučavanja ekonomski najvažnijih virusa šećerne repe, kukuruza, duvana, paprike, paradajza, ukrasnih biljaka, i virusa koji su infektivni za Cucurbitaceae, znatan deo proučavanja se odnosi na utvrđivanje prisustva i rasprostranjenosti karantinskih virusa, naročito onih koji pripadaju rodu Tospovirus. Takođe je ispitivana otpornost biljaka, odnosno različitih genotipova, prema patogenima, pri čemu se posebno ističe rad na iznalaženju izvora otpornosti domaćih linija šećerne repe prema prouzrokovaču rizomanije, duvana prema virusu bronzavosti paradajza i virusu crtičastog mozaika krompira. Sadašnja istraživanja u oblasti viroza bilja usmerena su na proučavanje epidemiologije virusa koji se prenose semenom i biljnim vašima, kao i molekularnu karakterizaciju i filogenetsku analizu izolata određenih virusa poreklom iz naše zemlje. Takođe, izučavane su patocitološke i patofiziološke promene obolelih biljaka izazvane fitopatogenim virusima i gljivama, kao što su citoplazmatske inkluzije i izoenzimi peroksidaze, katalaze i malatne dehidrogenaze obolelih biljaka i gljiva kao patogena, pre svega kao biohemijski markeri za utvrđivanje otpornosti biljaka prema patogenima ili u svrhu njihove detekcije.
Saradnici Katedre su obavljali, a i dalje obavljaju brojne stručne aktivnosti u oblasti biljne patologije. Saradnici Katedre su veoma stručno izvodili akcije suzbijanja bolesti gajenih biljaka i učestvovali u raznim stručnim savetodavnim kursevima, seminarima, radnim grupama i predavanjima. Poslednjih godina, saradnici Katedre su angažovani u sledećim poslovima:
o vršenje zdravstvenog pregleda useva i objekata, semena rasada i sadnog materijala, na prisustvo karantinskih i ekonomski štetnih patogena a za potrebe Ministarstva poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede republike Srbije;

  • vršenje analiza i superanaliza biljnog materijala za potrebe Ministarstva poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede republike Srbije;
  • stručna pomoć u suzbijanju rizomanije šećerne repe;
  • suzbijanje bolesti vinove loze;
  • suzbijanje viroza povrća;
  • suzbijanje antraknoze jagode;
  • usluge radnim organizacijama i pojedincima u vezi identifikacije uzročnika bolesti biljaka, simptoma bolesti i preporuka za mere suzbijanja.


Istorijat

Istorijski razvoj: Poljoprivredno-šumarski fakultet u Beogradu osnovan je 1919. godine, a zvanično otvoren 05. decembra 1920. godine. Godinu dana kasnije, osnovan je Institut za anatomiju, histologiju i fiziologiju bilja i biljnu patologiju sa botaničkom baštom i šumarskim vrtom. Uredbom Poljoprivredno-šumarskog fakulteta nastava se, u okviru stručnih predmeta izvodila iz Biljne patologije, Opšte entomologije sa naukom o poljoprivrednim i šumarskim insektima, Primenjene zoologije za poljoprivrednike i šumare. Od osnivanja fakulteta, Fitopatologiju je predavao Danilo Katić do 1924. Kako je Mladen Josifović već bio doktorirao u Francuskoj (1923), izabran je 1924. godine za docenta za Fitopatologiju na Poljoprivredno-šumarskom fakultetu u Beogradu.

Od osnivanja pa sve do 1932. godine, kada je Fakultet dobio novu zgradu u Zemunu, nastava se izvodila u raznim objektima na više mesta u Beogradu. Tokom 1932. godine, Fakultet je preseljen iz Beograda u Zemun u novu, još nedovršenu zgradu tako da se nastava iz entomologije i fitopatologije održavala u privatnoj zgradi u Krunskoj ulici.

Na osnovu nove Uredbe Fakulteta iz 1932. godine, Poljoprivredno-šumarski fakultet se delio na dva odseka, i to: poljoprivredni i šumarski. Zajednički predmet za oba odseka bila je Biljna patologija (poljoprivredna i šumarska). Novom Uredbom iz 1939. godine, na Poljoprivrednom odseku je u celini povećan broj predmeta, pri čemu su se diplomski ispiti grupisali u Pripremne, Opšte stručne i Završne stručne. U okviru Pripremnih, slušala se Zoologija, a u okviru Opšte stručnih, Fitopatologija i Poljoprivredna entomologija. Kabinet za biljnu patologiju, kasnije Zavod za fitopatologiju, na čijem je čelu bio Mladen Josifović osnovan je 1939. godine.

Po razdvajanju Poljoprivrednog i Šumarskog fakulteta 1949. godine, na Poljoprivrednom fakultetu je osnovan Zavod za zaštitu bilja sa predmetima Fitopatologija i Entomologija sa proširenim oblastima fitofarmacije koja počinje da se predaje i proučava više nego u ranijem periodu. Šef Zavoda za zaštitu bilja bio je Mladen Josifović i na toj funkciji je ostao do 1966. godine.
Prvi nastavnik Fitopatologije na Poljoprivrednom fakultetu bio je dr Mladen Josifović. Laboratorijski rad i obuku studenata izvodili su asistenti Dragomir Stojanović, dipl. inž. (fitopatologija od 1937., Živojin Tešić, dipl. inž i Milivoje Perišić, dipl. inž. (fitopatologija od 1940.). Tokom 1948. godine profesor Josifović prvi u našoj zemlji izdaje kompletan udžbenik iz fitopatologije za studente agronomije „Poljoprivredna fitopatologija“, Naučna knjiga – Beograd. Dragoljub Šutić, dipl. inž. 1949. godine je izabran u zvanje asistenta za predmet Fitopatologija.
U periodu 1950-1960. godine, naučni rad u zaštiti bilja se proširuje u oblasti fitopatologije (naročito iz bakterioza i viroza). Intenzivan naučni rad u svim oblastima biljne patologije i entomologije, i u to vreme zahtevala je i nastava koja se proširuje i izvodi u okviru 12 predmeta u oblasti zaštite bilja za poslediplomske studije uvedene 1954. godine (kurs iz fitopatologije i kurs iz entomologije). Prvi nastavnik na poslediplomskim studijama bio je Dr Mladen Josifović koji je stvorio temelje fitopatološke nauke. Milivoje Perišić od osnivanja poslediplomskih studija za specijalizaciju iz zaštite bilja, odnosno Fitopatologije za svršene inženjere agronomije, 1955., učestvovao je na svim kursevima kako u praktičnoj, tako i u teoretskoj nastavi iz oblasti biljnih bolesti. Radojica Kljajić, dipl inž. izabran je za asistenta za predmet Fitopatologija 1953. godine. Tokom 1955. godine doktorirali su Dragoljub Šutić i Milivoje Perišić, a tri godine kasnije i Radojica Kljajić, tako da je na fitopatologiji bilo četiri doktora nauka. Pošto je na fitopatologiji već bilo 4 doktora nauka, prirodno je bilo da se angažuju mlađi saradnici. Tako su 1959. godine izabrana i tri asistenta: Milorad Babović, dipl. inž., Mališa Tošić, dipl. inž. i Milan Panić, dipl. inž.

Pristigli asistenti su pomagali profesorima u izvođenju nastave i bavili se istraživačkim radom. Po završetku magistarskih studija, sva tri asistenata su magistrirala 1964. godine. Neposredno posle magistriranja počeli su sa izradom doktorskih disertarcija koje su odbranili na našem fakultetu: Babović (1968), Tošić (1970) i Panić (1970). Posle doktoriranja sva trojica su birani za docente na fitopatologiji: Babović (1970), Tošić (1971) i Panić (1971).

Od 1961. godine, Fitopatologija počinje da se predaje i na drugim odsecima, i to na Odseku za ratarstvo i na Odseku za Voćarstvo i vinogradarstvo, a jedno vreme u okviru predmeta Zaštita bilja, na Grupi za melioracije i zaštitu zemljišta, i nešto kasnije na Grupi za hortikulturu.

Novim statutom 1966. godine za Grupu za zaštitu bilja predviđena su dva nastavna plana, i to prvi po kome se nastava za ovu grupu izvodila posebno počev od prvog semestra i drugi sa posebnom nastavom samo u III semestru. U toj izmeni plana uvodi se novi predmet - Patohistologija i patofiziologija bilja, prvi predavač i osnivač je bio prof. dr Dragoljub Šutić.
1975. godine, na Katedru za fitopatologiju primljena su dva asistenta pripravnika, Mirko Ivanović, dipl. inž. i Zvezdana Pešić, dipl. inž., 1983. godine za asistenta pripravnika izabran je Goran Delibašić, dipl. inž., 1984. Dragutin Antonijević, dipl. inž., a 1986. godine Branka Krstić, dipl. inž. Prof. dr Milivoje Perišić je penzionsan 1976. godine.

Početkom 1982. godine, Zvezdana Pešić odlazi za Kanadu, a Mirko Ivanović 1984. doktorira i biva izabran za docenta, pa se ukazuje potreba za angažovanjem mlađeg kadra na Katedri, te je 1986. godine za asistenta pripravnika birana Olivera Jovanović, dipl. inž., a zatim Marijana Čoja, dipl. inž. (1987), Dinko Butrov, dipl. inž. (1986), Ivana Vico, dipl. inž (1989), Aleksandra Bulajić, dipl. inž. (1990). Devet godina kasnije (1999) izabrana je Nataša Dukić, dipl. inž. Reformom Univerziteta posle 2000. godine više nisu birani asistenti pripravnici, već su vežbe izvodili saradnici u nastavi i studenti doktorskih studija. Ta pravila su i danas važeća. U ovom periodu penzionisani su prof. dr Dr Dragoljub Šutić (1984) i prof. dr Nemanja Ostojić (1986).

Tokom 1977. godine na Odseku za zaštitu bilja i prehrambenih proizvoda uvedeni su novi predmeti na Katedri za Fitopatologiju - Viroze bilja i Bakterioze bilja. Dr Dragoljub Šutić, redovni profesor, predaje Patohistologiju i patofiziologiju bilja i Viroze bilja. Dr Milorad Babović, vanredni profesor, predaje Opštu fitopatologiju, Fitopatologiju na Odseku za voćarstvo i vinogradarstvo i Fitopatologiju na Odseku za Hortikulturu, dr Milan Panić, vanredni profesor predaje Bakterioze bilja i naizmenično sa dr Mališom Tošićem, vanrednim profesorom, Mikoze bilja, dr Mališa Tošić predaje Mikoze bilja i Fitopatologiju na Odseku za ratarstvo. Asistenti: Mirko Ivanović i Zvezdana Pešić su držali vežbe: Opšta fitopatologija, Bakterioze bilja, Patohistologija i patofiziologija bilja, Viroze bilja, Fitopatologija u ratarstvu, Fitopatologija u hortikulturi, Fitopatologija u voćarstvu i vinogradarstvu.

U periodu od 1979-1989. godine bilo je značajnih promena u radu Fakulteta. Na Katedri za fitopatologiju nastavu su izvodili sledeći nastavnici i saradnici: prof. dr Milorad Babović (Opšta Fitopatologija), prof. dr Milan Panić (Bakterioze bilja), prof. Dr Mališa Tošić (Mikoze bilja), doc. dr Mirko Ivanović (Fitopatologija), asistenti: mr Dinko Butrov (Bakterioze bilja), Asistenti pripravnici: Dragutin Antonijević (Patohistologija i patofiziologija bilja), Goran Delibašić (Opšta fitopatologija), Olivera Dragićević (Bakterioze bilja), Marijana Komnenić (Mikoze bilja), Branka Krstić (Viroze bilja). Profesor dr Milan Panić je penzionisan 1996., prof. dr Mališa Tošić 1997, prof. dr Milorad Babović 2000. godine.

Danas, Katedra za fitopatologiju ima 12 stalno zaposlenih, i to šest nastavnika, dva asistenta, jednog stručnog saradnika i dva tehnička saradnika. Struktura nastavnika i saradnika je sledeća: dva redovna profesora, Mirko Ivanović (za predmet Mikoze bilja) i Branka Krstić (za predmete Viroze bilja i Anatomija i fiziologija bolesnih biljaka); jedan vanredni profesor, Aleksa Obradović (za predmet Bakterioze biljaka); tri docenta, Goran Delibašić (za predmet Opšta fitopatologija), Ivana Vico (za predmet Fitopatologija za studente Ratarskog odseka) i Aleksandra Bulajić (za predmet Fitopatologija za studente Voćarsko-vinogradarskog odseka); dva asistenta, Dragutin Antonijević (na predmetima Bakterioze biljaka, Opšta fitopatologija), Nataša Duduk (na predmetima Anatomija i fiziologija bolesnih biljaka i Viroze bilja); stručni saradnik na Katedri je Mr. Gordana Stojanović, a tehnički saradnici su Dragana Zagorac i Dragana Đurić



Nastava

Nastavna delatnost: U okviru nastavnih delatnosti, Katedra je tokom višedecenijskog postojanja značajno razvijala nastavu četvorogodišnjih, magistarskih i doktorskih studija. Poslediplomske studije-magisterijum iz Fitopatologije su osnovane 1963. godine. Prema tom planu, od ukupno 9 predmeta u četiri semestra, stručni predmet se zvao Fitopatologija. Veoma sličan je bio i plan magistarskih studija iz 1969. godine. Novi plan magistarskih studija je uveden 1972. godin.e Prema ovom planu povećan je broj uže-stručnih predmeta. Tako su uvedeni novi predmeti, Viša fitopatologija, Viroze bilja, Bakterioze bilja i Metode naučno-istraživačkog rada. Novi Nastavni plan magistarskih studija je sačinjen 1974. godine i on se nije razlikovao od prethodnog. Ni Nastavni plan magistarskih studija, usvojen 1977. godine, se nije menjao u odnosu na prethodni. U Nastavnom planu usvojenom 1988. godine učinjena je manja izmena u tome što je uveden predmet Fitopatologija. Nastavni plan magistarskih studija usvojen 1995., nije se menjao u odnosu na prethodni iz 1988. godine. Poslednje izmene nastavnih planova su učinjene 2007. godine, kada se počinje sa radom po Bolonjskom modelu. Tim planom uvode se tri nivoa studija: osnovne, master i doktorske studije koje i danas traju. Od 2007. godine, na četvorogodišnjim studijama Odseka za zaštitu bilja i prehrambenih proizvoda, na Katedri za fitopatologiju predaje se šest predmeta, a dva predmeta se predaju na Odseku za ratarstvo i Odseku za voćarstvo i vinogradarstvo.



Istraživanje

Naučno-istraživačka delatnost: U oblasti fitopatologije, naučno istraživački rad je usmeren na proučavanje biologije, epidemiologije i suzbijanja prouzrokovača biljnih bolesti mikozne, bakteriozne i virusne prirode. Proučavaju se biološka svojstva i vektorska uloga nekih vrsta gljiva u prenošenju biljnih virusa, zatim biohemijske i serološke odlike sojeva bakterija prouzrokovača vlažne truleži (Erwinia carotovora), kao i epidemiologija i mogućnost suzbijanja novog parazita u našoj zemlji Erwinia amylovora, prouzrokovača bakteriozne plamenjače jabuke, kruške i drugih gajenih biljaka i ukrasnih biljaka iz porodice Rosaceae. Kod jagodastog voća proučava se etiologija truleži korenovog vrata jagode. Poseban naglasak u istraživanjima stavljen je na otkrivanje anastomoznih grupa patogena Rhizoctonia solani i razrađen je postupak dobijanja poliklonalnih antiseruma, na osnovu čega je proučavana njihova interakcija.

Naučna istraživanja na polju virusologije obuhvataju etiološka proučavanja, identifikaciju i štetnost virusa ratarskih, povrtarskih i ukrasnih biljaka i vinove loze. U virusološkoj laboratoriji razvijene su i implementirane konvencionalne i molekularne metode za detekciju, identifikaciju i karakterizaciju biljnih virusa. Osim proučavanja ekonomski najvažnijih virusa šećerne repe, kukuruza, duvana, paprike, paradajza, ukrasnih biljaka, i virusa koji su infektivni za Cucurbitaceae, veliki deo proučavanja se odnosi na utvrđivanje prisustva i rasprostranjenosti karantinskih virusa, naročito onih koji pripadaju rodu Tospovirus. Takođe je ispitivana otpornost biljaka, odnosno različitih genotipova, prema patogenima, pri čemu se posebno ističe rad na iznalaženju izvora otpornosti domaćih linija šećerne repe prema prouzrokovaču rizomanije, duvana prema virusu bronzavosti paradajza i virusu crtičastog mozaika krompira. Sadašnja istraživanja u oblasti viroza bilja usmerena su na proučavanje epidemiologije virusa koji se prenose semenom i biljnim vašima, kao i molekularnu karakterizaciju i filogenetsku analizu izolata određenih virusa poreklom iz naše zemlje. Takođe, izučavane su patocitološke i patofiziološke promene obolelih biljaka izazvane fitopatogenim virusima i gljivama, kao što su citoplazmatske inkluzije i izoenzimi peroksidaze, katalaze i malatne dehidrogenaze obolelih biljaka i gljiva kao patogena, pre svega kao biohemijski markeri za utvrđivanje otpornosti biljaka prema patogenima ili u svrhu njihove detekcije.



Osoblje

redovni profesor
Aleksa Obradović redovni profesor
Branka Krstić redovni profesor
Goran Delibašić redovni profesor
Aleksandra Bulajić redovni profesor

vanredni profesor
Ivana Vico vanredni profesor
Ivana Stanković vanredni profesor
Nataša Duduk vanredni profesor

docent
Milan Ivanović docent

viši stručni saradnik
Dragutin Antonijević viši stručni saradnik

stručni saradnik
Gordana Stojanović stručni saradnik

tehnički saradnik
Dragana Đurić tehnički saradnik